Hệ máy PS1 đã chính thức tròn 30 tuổi tại thị trường Bắc Mỹ vào năm 2025, sau màn ra mắt vào năm 1995 (trễ hơn một năm so với lần đầu xuất hiện tại Nhật Bản). Từng chẳng ai tin rằng Sony có thể làm đảo lộn “cuộc chiến console”, nhưng họ đã chứng minh tất cả đều sai. Có rất nhiều tựa game PS1 vẫn giữ vững giá trị và dễ dàng tiếp cận cho đến tận ngày nay thông qua các bản port (chuyển hệ) hay remaster (nâng cấp đồ họa), tiêu biểu như Final Fantasy 7, Resident Evil 2, và PaRappa the Rapper.
Mặt khác, cũng có những trò chơi mà bạn gần như không thể trải nghiệm nếu thiếu đi chiếc đĩa gốc. Thế nhưng, ngay cả khi người chơi có đủ mọi điều kiện lý tưởng nhất để bắt đầu, họ có lẽ cũng chẳng muốn thử. Do cơ chế điều khiển tệ hại hoặc những lựa chọn thiết kế khó hiểu (obtuse design), những tựa game PS1 này hoàn toàn không cho thấy được những mặt tốt nhất của hệ máy huyền thoại này.
1. Alone In The Dark: One-Eyed Jack’s Revenge
Tầm quan trọng lớn, nhưng là một game kinh dị khó nhằn
Vào năm 1996, game thủ PS1 đang tận hưởng kỷ nguyên mới của dòng kinh dị sinh tồn với Resident Evil – một tựa game dù giờ đây có hơi vụng về nhưng vẫn rất chắc tay. Trong khi đó, Alone in the Dark: One-Eyed Jack’s Revenge (bản phát hành lại năm 1996 của tựa game gốc năm 1993) đã không thể đứng ngang hàng với Resident Evil hồi đó, và bây giờ cũng vậy.
Tại sao khó chơi: Trải nghiệm bản port này hiện nay rất tệ, ngay cả trên PS5. Điều khiển không nhạy, hệ thống menu quá phức tạp và ít có hướng dẫn rõ ràng.
Điểm cộng: Giá trị lịch sử và kho vũ khí thú vị (hiếm có game nào cho bạn dùng súng Tommy để bắn zombie ngay từ đầu).
2. Beyond The Beyond
Nguồn cội của “Kỷ nguyên Vàng”
Được phát triển bởi Camelot Software Planning – studio sau này cực kỳ thành công với series Golden Sun. Những hình ảnh nhân vật (sprites) lớn và hoạt ảnh chiến đấu đầy năng lượng mang lại cảm giác rất giống Golden Sun và vẫn trông tuyệt đẹp vào năm 2025.
Tại sao khó chơi: Cốt truyện mờ nhạt, tỉ lệ đụng độ kẻ thù (encounter rate) quá cao và độ khó nhảy vọt ngay từ đầu. Nó hoàn toàn không thể so bì với những game RPG xuất sắc nhất trên PS1.
Điểm cộng: Hệ thống chiến đấu có các yếu tố tương tác sớm hơn cả Super Mario RPG.
3. Blasto
Sự duyên dáng từ Phil Hartman
Đây từng là một dự án hành động đi kèm nhảy nền (platformer) trọng điểm của Sony vào năm 1998. Dù là “con cưng” của Sony, lối chơi của nó lại không hề hào hứng như mong đợi.
Tại sao khó chơi: Cơ chế nhảy không ổn định và hệ thống ngắm bắn thiếu chính xác – những điểm yếu vốn đã tệ nay còn lỗi thời hơn.
Điểm cộng: Nhân vật chính Blasto được lồng tiếng bởi Phil Hartman (ngôi sao của The Simpsons). Sự duyên dáng và hài hước của ông là thứ duy nhất còn sức hút đến tận ngày nay.
4. Disruptor
Màn chào sân của Insomniac Games
Trước khi tạo nên huyền thoại Spyro hay Spider-Man, Insomniac Games đã bắt đầu với Disruptor – một game bắn súng góc nhìn thứ nhất (FPS) lấy bối cảnh tương lai với các loại súng kỳ lạ và năng lượng ngoại cảm.
Tại sao khó chơi: Sau khi Halo: Combat Evolved (2001) định nghĩa lại toàn bộ dòng game bắn súng trên console, những tựa game như Disruptor trở nên lỗi thời. Cơ chế điều khiển cũ kỹ và việc bắn súng không mượt mà khiến nó khó được coi là một “kinh điển”.
5. Medal Of Honor
Liệu việc chiến đấu với phát xít có bao giờ cũ?
Series này bắt đầu là một game độc quyền trên PS1 vào năm 1999. Dù không còn giữ vững được phong độ về lối chơi bắn súng, nó rõ ràng vẫn tốt hơn Disruptor.
Tại sao khó chơi: Do giới hạn về số lượng nút bấm trên tay cầm PS1 (thời kỳ chưa có hai cần analog chuẩn hóa), việc chơi FPS trở nên cực kỳ khổ sở. Ngay cả những fan hoài cổ nhất cũng sẽ sớm bỏ cuộc sau một vài màn chơi.
6. Syphon Filter
Khẩu súng điện “huyền thoại”
Đây là câu trả lời của Sony dành cho Metal Gear Solid. Bạn vào vai đặc vụ để ngăn chặn một loại virus chết người.
Tại sao khó chơi: Các yếu tố lén lút (stealth) không thực sự tốt, người chơi rất dễ bị phát hiện và các hạn chế trong nhiệm vụ cực kỳ khắt khe, dẫn đến việc phải chơi lại nhiều lần gây ức chế.
Điểm cộng: Hệ thống tự động ngắm bắn khá hào phóng và khẩu Air Taser (súng điện tầm xa) vẫn là một trải nghiệm cực kỳ giải trí.
7. Tomb Raider
Nàng “Indi-Anna Jones”
Lara Croft là biểu tượng lớn nhất của làng game thập niên 90. Ý tưởng về một cuộc phiêu lưu kiểu Indiana Jones nhưng tập trung vào hành động với nhân vật chính là nữ là một bước đi thiên tài.
Tại sao khó chơi: Game sử dụng cơ chế điều khiển kiểu xe tăng (tank controls – bạn phải xoay nhân vật rồi mới tiến lên). Việc thực hiện những cú nhảy chính xác trong một game platformer bằng cơ chế này là một cực hình.
Lời khuyên: Thay vì chơi bản gốc, bạn nên trải nghiệm bản Anniversary hoặc chờ đợi bản remake hoàn toàn mang tên Tomb Raider: Legacy of Atlantis dự kiến ra mắt năm 2026.
8. Twisted Metal
Sự hỗn loạn sến súa
Ra mắt không lâu sau khi PS1 mở bán tại Bắc Mỹ, game xoay quanh một giải đấu phá hủy xe cộ với đủ loại vũ khí từ tên lửa đến súng máy.
Tại sao khó chơi: Dù phần lái xe và bắn súng ở mức chấp nhận được, nhưng phần game đầu tiên này thiếu đi sự điên rồ và năng lượng bùng nổ (camp energy) mà các phần hậu bản đã làm rất tốt sau này.