Máy chơi game của Microsoft và Sony sẽ không còn khách hàng để bán nếu họ không thể làm cho hệ máy của mình trở nên phải chăng hơn.
Từ lâu, quan điểm phổ biến là máy chơi game (console) sẽ soán ngôi PC gaming, đẩy nó thành một thú vui ngách bị cộng đồng game thủ bỏ quên. Và quả thật, trong một thời gian dài, console là cách chơi game phổ biến nhất. Nhưng gần đây, đặc biệt kể từ khi thế hệ console hiện tại ra mắt, điều ngược lại dường như đang xảy ra. PC gaming ngày càng mở rộng trong khi console lại đang chững lại.
Nhìn về thế hệ Xbox và PlayStation tiếp theo, các nhà phân tích dự đoán mức giá khởi điểm có thể là 900 USD — và con số đó ngày càng có vẻ lạc quan. Đó là một khoản tiền lớn để bỏ ra cho một chiếc máy chuyên dụng mà với hầu hết người dùng, chỉ dùng để chơi Call of Duty hay tựa game bóng đá mới nhất. Console đang trở nên quá đắt để phần lớn game thủ có thể biện minh cho việc mua — đặc biệt khi những game thủ ở độ tuổi teen và đầu 20 lớn lên trong một thế giới mà console không còn cần thiết để chơi phần lớn các tựa game nữa.
Dù ngành game nói chung vẫn còn rất lớn, mảng game truyền thống đang gặp khó khăn. Theo Circana — đơn vị theo dõi doanh số ngành game — năm ngoái, chi tiêu cho game nói chung giảm 4% so với năm trước. Chi tiêu cho phần cứng giảm tới 27%. Doanh số Xbox Series và PlayStation 5 lần lượt giảm 70% và 40%. Con số của Nintendo được hỗ trợ nhờ sự ra mắt của Nintendo Switch 2, nhưng vẫn giảm 10%.
Cả PS5 lẫn Xbox hiện tại đều đã tăng giá nhiều lần trong 18 tháng qua, và Nintendo Switch 2 ra mắt ở mức 450 USD tại Mỹ — cao hơn 50% so với giá ra mắt của Switch đời đầu.
Phần mềm và phần cứng game trong nhiều năm qua đã có sức chống chịu đáng kinh ngạc trước lạm phát. Thời còn dùng băng cartridge, game cho máy Sega và Nintendo thường có giá khoảng 50 USD. Nếu ngành game đơn thuần theo sát lạm phát như nhiều sản phẩm khác, những tựa game đó sẽ có giá gần 130 USD mỗi tựa vào ngày nay.
Console cũng tương tự, dao động quanh mức 600 USD khi quy đổi theo lạm phát. Máy Nintendo Entertainment System ra mắt ở giá 180 USD — tương đương khoảng 600 USD vào năm 2026. PlayStation có giá 299 USD khi ra mắt, tương đương khoảng 630 USD hiện nay. Xbox 360 là 399 USD, tương đương 675 USD ngày nay.
PlayStation 3 là ngoại lệ đáng chú ý với mức giá 600 USD — mức giá mà cựu chủ tịch PlayStation Ken Kutaragi từng nói người dùng sẽ “làm thêm giờ để mua” — nếu quy đổi sẽ là hơn 1.000 USD ngày nay. Nhìn chung, console đã duy trì mức tác động tương đối ổn định lên túi tiền của chúng ta qua nhiều năm.
Trong suốt vòng đời của các hệ máy này, hầu hết đều có bản cập nhật giữa chu kỳ với giá ra mắt thấp hơn — như PSone nhỏ gọn, Xbox 360 Slim hay Xbox One S. Nhưng giờ đây, điều đó đang bắt đầu thay đổi.
Xbox Series X và PlayStation 5 ra mắt vào năm 2020 với giá 499 USD mỗi máy. Gần sáu năm sau, chúng ta vẫn đang mua những chiếc máy đời gốc — không phải bản slim — và phải trả nhiều tiền hơn. PS5 hiện có giá 580 USD, Xbox Series X là 550 USD. Thế hệ máy tiếp theo từ Sony và Microsoft được dự báo sẽ có giá ít nhất 900 USD.
Có nhiều lý do dẫn đến việc giá cả leo thang. Lạm phát là một phần, nhưng chắc chắn không phải tất cả. Thuế quan do chính quyền Trump áp đặt đầu năm 2025 (hiện đã bị tuyên bố vi hiến) đã tạo áp lực lớn lên hàng nhập khẩu từ các khu vực cung cấp linh kiện quan trọng như Đài Loan và Trung Quốc, khiến mọi thứ liên quan đến nhập khẩu điện tử vào Mỹ đều đắt hơn.
Ngoài ra còn có tác động từ ngành AI, đặc biệt tại Mỹ. Các công ty như OpenAI liên tục mở rộng trung tâm dữ liệu, khiến nhu cầu về RAM tốc độ cao và bộ nhớ SSD tăng vọt đến mức một số nhà sản xuất như Micron đã chuyển hướng sang phục vụ hợp đồng doanh nghiệp thay vì người tiêu dùng. Nhu cầu linh kiện tăng cao đẩy chi phí lên, kéo theo giá console tăng theo. Dù gần đây có làn sóng hủy bỏ các dự án trung tâm dữ liệu, giá cả thường giảm chậm hơn nhiều so với khi tăng.
Thêm vào đó, việc Mỹ ném bom Iran và hậu quả là eo biển Hormuz bị đóng cửa — một tuyến đường vận chuyển biển quan trọng — cũng góp phần gây áp lực lên chuỗi cung ứng linh kiện điện tử, dù những hệ lụy đầy đủ vẫn chưa thể hiện rõ.
Về mặt văn hóa, gaming vẫn phổ biến nhất với thế hệ millennials, trong khi game thủ trẻ ngày nay thiên về những trải nghiệm xã hội — game cạnh tranh, nội dung do người dùng tạo ra — và dành nhiều thời gian hơn cho mạng xã hội. Thế hệ Gen Alpha sinh ra trong thời đại “doomscrolling”, và khi họ có chơi game, không ít người chỉ xem stream thay vì tự chơi.
Hơn nữa, những tựa game bom tấn “bán máy” ngày càng tốn nhiều thời gian và tiền bạc hơn để sản xuất. Bạn không thể kỳ vọng mua một chiếc PlayStation và có ngay hai ba game trong series yêu thích. Mỗi Spider-Man, mỗi Uncharted, mỗi Forza Horizon giờ đây đều là canh bạc sống còn với cả thế hệ console đó.
Console đắt hơn bao giờ hết, trong khi thu nhập bình quân của người tiêu dùng không theo kịp. Đối tượng game thủ truyền thống đang bão hòa, còn những game thủ mới lại chơi những tựa game ít đòi hỏi phần cứng hơn trong thời gian ngày càng dài hơn. Điều đó có nghĩa là Microsoft, Sony và ở một mức độ nào đó Nintendo phải làm tốt hơn bao giờ hết trong việc thuyết phục chúng ta rằng máy của họ xứng đáng với đồng tiền bỏ ra.
Về mặt lịch sử, những bước nhảy vọt về đồ họa thường là lý do chính để mua console mới — từ NES lên Super NES, từ PlayStation lên PlayStation 2. Nhưng đồ họa game hiện đã đạt đến một ngưỡng ổn định. Game đồ họa thực tế là điều bình thường, và sự khác biệt giữa các tựa game không còn ấn tượng như trước. Những tiến bộ về hình ảnh giờ chỉ còn là từng bước nhỏ.
Vậy nếu công nghệ không còn là đòn bẩy, thì phải dựa vào tính năng độc quyền. Nhưng cả Microsoft lẫn Sony trong thập kỷ qua đều liên tục đưa game của mình lên ngày càng nhiều nền tảng hơn. Xbox thế hệ mới với tên mã Project Helix được thiết kế để kết nối console và PC, cho phép chơi cả kho game Xbox lẫn các tựa từ Steam và Epic Games qua giao diện console. Đây là tính năng thú vị nếu hoạt động như hứa hẹn, nhưng hầu hết game Xbox vốn đã có mặt trên PC rồi.
Sony có kho tựa game gần như độc quyền để dựa vào, nhưng nếu tiếp tục phát hành lên PC, người dùng Project Helix có thể chơi cả game PlayStation trên Xbox — dù Sony được cho là đang xem xét quay lại chính sách độc quyền thực sự.
PC cũng đang gặp vấn đề về giá linh kiện. Nhưng lợi thế của PC hiện tại là hầu hết chúng ta đã có sẵn một chiếc, và nhiều tựa game phổ biến vẫn chạy tốt trên phần cứng cũ. Trong top 20 game trên Steam hiện nay, phần lớn đã ra mắt từ bảy năm trở lên — người ta không cần PC cao cấp để chơi những tựa game phổ biến nhất.
Điều duy nhất có thể thực sự đảo ngược xu hướng này là Grand Theft Auto 6, dự kiến ra mắt vào mùa thu năm nay. Series GTA truyền thống là cỗ máy bán console, và là thứ người ta sẵn sàng bỏ tiền ra mua máy mới chỉ để chơi.
Tóm lại, console đang ngày càng trở thành sản phẩm xa xỉ, và với đà tăng giá hiện tại, xu hướng đó đang đến hồi bùng phát. Microsoft và Sony sẽ không còn khách hàng để bán nếu họ không thể làm cho hệ máy của mình tiếp cận được với số đông và tìm ra những lý do thuyết phục hơn để chúng ta xuống tiền mua chúng.